AVRUPA’NIN NABZI STRASBOURG’DA ATTI: AKPM NİSAN 2025 OTURUMU TAMAMLANDI

Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM), 2025 yılının Nisan ayı oturumunu Fransa’nın Strasbourg kentinde bulunan Avrupa Konseyi Sarayı’nda gerçekleştirdi. 15-19 Nisan tarihleri arasında düzenlenen oturum, Avrupa’nın siyasi gündemini şekillendiren kritik başlıkları masaya yatırırken; demokrasi, insan hakları ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde önemli kararlar alındı.

Öncelikle okurlar için bir hatırlatma yapalım. Avrupa Konseyi Nedir?

Avrupa Konseyi (AK), 1949 yılında, II. Dünya Savaşı’nın ardından barışı, insan haklarını ve hukukun üstünlüğünü güçlendirmek amacıyla kurulmuş Avrupa’nın en eski uluslararası kuruluşudur. Bugün 46 üye devleti vardır. İsmi Avrupa Birliği’ni çağrıştırsa da, AB’den tamamen bağımsızdır.

Avrupa Konseyi’nin temel hedeflerinden biri, Birleşmiş Milletler’in 1948’de yayımladığı İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ni bağlayıcı hale getirmekti. Bu amaçla Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) imzalanmış ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kurulmuştur ve bu yapılar, ulusal mahkemelerin üzerinde bir otoriteye sahiptir.

Peki Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) nedir ?

Avrupa Konseyi’nin altı ana organından biri olan Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM), her biri üye ülkelerin parlamentolarından gelen 324 üyeden oluşur ve yılda dört kez toplanır. Yasama gücü olmayan AKPM, siyasi tartışmalar, denetim ve öneri mekanizmalarıyla önemli bir etkiye sahiptir. Görevlerinden bazılarını şöyle özetleyebiliriz:

• AİHM yargıçlarını, AK Genel Sekreteri’ni ve İnsan Hakları Komiseri’ni seçmek,
• Üye devletlerdeki demokratik standartları ve insan haklarını denetlemek,
• Uluslararası siyasi, sosyal ve hukuki konular hakkında tavsiye kararları almak,
• Üye ülkelerdeki seçimleri gözlemlemek.

 

Bu yılki Nisan oturumu, gerek Avrupa gerekse dünya genelindeki siyasi gelişmelerin gölgesinde yoğun bir gündemle toplandı. Öne çıkan başlıklar şu şekildeydi:

1. Ekrem İmamoğlu’nun Tutuklanması (Acil Gündem)

Mart 2025’te yolsuzluk suçlamasıyla tutuklanan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun davası, Meclis’te sert eleştirilere neden oldu. APCE, tutuklamayı siyasi nedenli olarak nitelendirdi, derhal serbest bırakılmasını ve tüm suçlamaların düşürülmesini istedi. Ayrıca, üniversite diplomasının iptalini de demokratik sürece müdahale olarak değerlendirdi. Türkiye’de yargı reformu çağrısı yapıldı.

2. Rusya’nın Ukrayna’ya Saldırısının Sorumluluğu

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları, AKPM tarafından yasa dışı ve sebepsiz bir savaş olarak nitelendirildi. Çocukların zorla kaçırılması, kültürel yok etme çabaları ve sivil katliamlar gibi suçlar “soykırıma yakın” eylemler olarak değerlendirildi. Meclis, özel bir savaş suçları mahkemesinin kurulmasını destekledi ve dondurulan Rus varlıklarının Ukrayna’nın yeniden inşasında kullanılmasını önerdi.

3. Gazze’deki İnsani Kriz

Gazzelilere insani yardımın ulaştırılamaması ve devam eden abluka Meclis’in tepkisini çekti. Acil ateşkes, rehinelerin serbest bırakılması ve engelsiz insani yardım çağrısı yapıldı. AKPM, sivil halkın yaşadığı insani trajediye dikkat çekti ve barış müzakerelerinin yeniden başlatılmasını istedi.

4. AB’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı

40 yıldır süren görüşmelerde sona yaklaşıldığı ifade edildi. AKPM, Avrupa Birliği’nin de AİHS’ye resmen taraf olması için yasal sürecin tamamlanmasını istedi. Bu durumda AB kurumları da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yetkisine tabi olacak.

5. AİHM Kararlarının Uygulanmaması

Bazı ülkelerin AİHM kararlarını uygulamamakta ısrarcı olduğu belirtildi. Türkiye, Ukrayna ve Azerbaycan başta olmak üzere, bu tutumun AİHS sistemini zayıflattığı vurgulandı. Parlamentolara, uygulamaları denetleme sorumluluğu hatırlatıldı.

6. Gürcistan’daki Demokratik Geriye Gidiş

Gürcistan’da sivil toplum kuruluşlarına baskılar, muhaliflere yönelik yasalar ve polis şiddeti eleştirildi. AKPM, göstericilerin serbest bırakılmasını, antidemokratik yasaların iptalini ve siyasi çoğulculuğun korunmasını istedi.

7. Avrupa Siyasi Topluluğu (CPE) ile İşbirliği

Avrupa Konseyi’nin Avrupa Siyasi Topluluğu (CPE) ile daha yakın çalışması önerildi. Özellikle Ukrayna’ya destek ve Avrupa çapında demokratik diyaloğun güçlendirilmesi hedeflendi. AKPM, CPE zirvelerine sürekli katılım çağrısı yaptı.

8. Yabancı Müdahale ve Demokratik Dayanıklılık

Rusya’nın Avrupa demokrasilerine yönelik müdahalelerine karşı dayanıklılığı artırma çağrısı yapıldı. Şeffaf yönetim, bilinçli yurttaşlar ve güçlü demokratik kurumların önemi vurgulandı.

9. Balkanlar ve Orta Avrupa’da Toplumsal Hareketlilik

Batı Balkanlar ve Orta Avrupa’daki kitlesel protestolar, demokratik katılımın işareti olarak değerlendirildi. Bu konuda herhangi bir bağlayıcı karar alınmasa da, sosyal gerilimlerin diyalog yoluyla ele alınması gerektiği vurgulandı.

AKPM üyeleri, birçok kritik konuda karar tasarılarını oyladı. Meclis, Avrupa Konseyi dışındaki aktörleri de kapsayacak şekilde, savaş suçlarına karışan Rus yetkililere yönelik daha kapsamlı yaptırımlar uygulanması çağrısında bulundu.

İklim krizinin insan haklarını tehdit eden bir faktör olduğu resmi olarak tanındı. Bu bağlamda çevresel adaletin sağlanması adına hükümetlerin yükümlülükleri arttırıldı.

Ayrıca meclis, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilen ülkelere tekrar katılım çağrısı yaptı. Ayrıca sözleşmenin uygulanmasının denetlenmesine yönelik daha sıkı mekanizmaların geliştirilmesi gerektiği belirtildi.

Bir sonraki AKPM oturumu, 2025 yılı Haziran ayında düzenlenecek ve gözler yeniden Strasbourg’a çevrilecek.