Gazeteci Tuncer Çetinkaya’nın Tutuklanması Hak İhlali Sayıldı

AİHM, 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından tutuklanan gazeteci Tuncer Çetinkaya’nın başvurusunda Türkiye’yi haksız buldu. Mahkeme, Çetinkaya’nın salt gazetecilik faaliyetleri ve ifade özgürlüğü kapsamındaki eylemleri nedeniyle “makul şüphe” olmaksızın tutuklandığına hükmederek Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni üç ayrı maddeden ihlal ettiğine karar verdi.

Kariyerinin büyük bölümünü kapatılan Zaman gazetesinde geçiren Çetinkaya, Antalya’da muhabirlik yaparken 23 Temmuz 2016’da gözaltına alınıp tutuklanmıştı. Yetkililer tarafından cemaatin “medya yapılanmasına” üye olmak ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmekle suçlanan gazeteci, yargılama sonucunda terör örgütü üyeliğinden 7 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı. Anayasa Mahkemesi’nden ret yanıtı alınmasının ardından dava AİHM’e taşındı.

Davanın en can alıcı noktalarından birini, ilk tutuklamaya gerekçe gösterilen delillerin niteliği oluşturdu. Çetinkaya’nın Zaman gazetesinde çalışması, haber portalında hükümeti eleştiren makaleler yazması, gazeteye kayyum atanmasını “Özgür basın susmaz” gibi ifadelerle sosyal medyada eleştirmesi, evinde o dönem yasaklanmamış kitapların bulunması ve Bank Asya’da hesabının olması tutuklama gerekçeleri arasındaydı. Türk Anayasa Mahkemesi tutukluluğu haklı bulurken ByLock kullanımını güçlü bir delil saymış olsa da AİHM, bu raporun dosyaya Çetinkaya tutuklandıktan yaklaşık sekiz ay sonra girdiğine dikkat çekti. Mahkeme, ilk tutuklama anındaki “makul şüpheyi” değerlendirirken, sonradan dosyaya giren delillerin geriye dönük bir gerekçe oluşturamayacağını vurguladı. AİHM’e göre şiddeti övmeyen makaleler, eleştirel paylaşımlar ve rutin yasal banka işlemleri “terör örgütü üyeliği” için makul şüphe sayılamazdı.

AİHM heyeti, 1’e karşı 6 oyla aldığı kararda (Türk hakim Yüksel karşı çıktı) somut deliller olmaksızın yapılan ilk tutuklamanın kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını (Madde 5 § 1), bu dayanaksız tutukluluğun sürdürülmesinin makul süre hakkını (Madde 5 § 3) ve yasal dayanaktan yoksun bu sürecin ifade özgürlüğünü (Madde 10) ihlal ettiğini belirtti. Karar neticesinde Türkiye, Çetinkaya’ya 16.250 Euro manevi tazminat ve 4.406 Euro mahkeme masrafı olmak üzere toplam 20.656 Euro ödemeye mahkum edildi.

Bu karar, AİHM’in 15 Temmuz sonrası tutuklanan Mehmet Hasan Altan, Şahin Alpay ve Murat Sabuncu gibi gazetecilerin davalarında verdiği benzer ihlal kararlarının bir devamı niteliğinde. Mahkeme, Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edilmesinin hükümetlere temel hakları tamamen askıya alma yetkisi vermediğini; somut şiddet çağrısı veya organik bir suç bağı kanıtlanmadıkça, salt muhalif yayın organlarında çalışmanın veya hükümeti eleştirmenin ağır cezalık terör suçlamalarına delil yapılamayacağını bu davayla bir kez daha teyit etmiş oldu.

Karar metni için tıklayınız.