Uzayan Yargı Süreleri İçin Çözüm: İnsan Hakları Tazminat Komisyonu

Türkiye’de uzun süren davalar ve uygulanmayan mahkeme kararları, yıllarca vatandaşların Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvurmasına neden oldu. Bu başvuruların artmasıyla birlikte, Türkiyenin uluslararası alandaki imajı biraz daha zedelenirken, AİHM de Türkiye aleyhine çok sayıda ihlal kararı verdi.

Bu tabloyu tersine çevirmek amacıyla AİHM’in Türkiye’ye yönelik 2012 tarihli bir kararının ardından, 2013 yılında 6384 sayılı Kanun ile Adalet Bakanlığı bünyesinde “İnsan Hakları Tazminat Komisyonu” kuruldu ve mağduriyetleri iç hukukta çözmek üzere devreye girdi. Amaç vatandaşların adalet arayışını yurtdışına taşımadan, Türkiye içinde hakkını almasını sağlamak şeklinde özetlenebilir.

AİHM’e “makul sürede yargılanmadım” veya “mahkeme kararı uygulanmadı” diyerek başvuru yapmış olanlar, AYM’ye başvurup yolları tüketmemiş sayılanlar ve Doğrudan başvurmak isteyen bireyler başvurabilmektedir.

Başvurular için en önemli şartlardan süre şartına dikkat etmemiz gerekmektedir. Bu süreler, AİHM başvurusundan sonra: 6 AY, AYM’den kabul edilemezlik kararı sonrası: 3 AY ve Yerel mahkeme süreci bittikten sonra: 1 AY (Ek süreler yalnızca haklı mazeretle ve belgeyle mümkündür.) Başvurular komisyona doğrudan elden veya cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla yapılmaktadır. Ayrıca elektronik ortamda da yapılabilmektedir ve normal şartlarda komisyon, 9 ay içinde karar verir. Bu karar Tazminat ödenmesi veya Red (gerekçeli olur) şeklinde olur. Red kararı 15 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesi’ne taşınabilir. Tazminat kararı verilirse, komisyon kararı kesinleştiği tarihten itibaren 3 AY içinde ödeme yapılır ve tazminat doğrudan başvurucuya ödenir.

2018 yılında yürürlüğe giren bir yasa değişikliğiyle Komisyon’un yetkisi genişletildi ve artık Anayasa Mahkemesi’ne yapılan ve hâlâ beklemede olan başvuruların bir kısmı da bu Komisyon tarafından değerlendirililmektedir. Özellikle “makul sürede yargılanma hakkı” ve “mahkeme kararlarının geç ya da hiç uygulanmaması” gibi başlıklar Komisyon’un ilgi alanına girmektedir.

Bugüne kadar, Komisyon bünyesinde AİHM’e yapılmış yaklaşık 8000 başvurunun yarısı çözüldü. AYM’de ise kapsam dahilinde olan 10 bin dosyanın dörtte biri sonuçlandırıldı. AİHM de Komisyonu, etkili bir iç hukuk yolu olarak tanıdı. Ayrıntılı istatistilere buradan ulaşabilirsiniz. Komisyonun, vatandaşlara daha hızlı ve etkin bir şekilde adalet sunması, Türkiye’nin uluslararası alanda insan hakları konusundaki yükümlülüklerini yerine getirme çabalarının önemli bir göstergesi olarak öne çıkması gerekmektedir.

Türkiye’nin her yerinden yapılan makul sürede yargılanma hakkı ile koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemlerine bakan Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu 6384 Sayılı Kanun’a göre hakim ve savcılar arasından atanan sadece 9 kişiden oluşuyor. Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu önünde bekleyen dosya sayısı 120.000’i geçti. Ayda ortalama 500 civarında karar verebilen 9 hakimin bu işyükünün altından kalkamadığını söyleyebiliriz. Şuan 9 olan komisyon üyesi sayısının artırılması yükü biraz daha hafifletebilir.

Ayrıca şuan Tazminat Komisyonu dosyaları UYAP avukat portal ve UYAP vatandaş portal’dan görüntülenebilmektedir.

Tüm başvuru formları ve bilgiler: ihtk.adalet.gov.tr